Czym są saszetki nikotynowe?

Czym są saszetki nikotynowe i jak są wytwarzane?

Saszetki nikotynowe to saszetki wielkości paznokcia kciuka, zawierające włókna roślinne nasycone nikotyną i różnymi aromatami. Umieszczone w jamie ustnej między wargą a dziąsłem, umożliwiają wchłanianie nikotyny przez błonę śluzową jamy ustnej. Niniejszy dokument informacyjny przedstawia wprowadzenie do kategorii saszetek nikotynowych i ocenia potencjał tych produktów w zakresie wspierania redukcji szkód powodowanych przez tytoń.

Saszetki nikotynowe po raz pierwszy wyprodukowano na początku lat 2000. Ze względu na podobny wygląd i sposób użycia saszetki nikotynowe są czasem mylone ze Swedish snus, innym bezpieczniejszym produktem nikotynowym (SNP), który umieszcza się między wargą a dziąsłem.[i] Jednak podczas gdy Swedish snus zawiera tytoń, saszetki nikotynowe nie zawierają żadnych surowych ani przetworzonych liści tytoniu. Nikotyna używana w saszetkach może być syntetyczna lub pozyskiwana z roślin tytoniu.

Saszetki nikotynowe dużych firm są zwykle sprzedawane według mocy, na przykład: niska (1.5mg), standardowa (3mg), mocna (6mg) i bardzo mocna (9mg).[ii] Mogą jednak różnić się zawartością nikotyny; badanie oceniające różne produkty wykazało, że wynosiła ona od 1.79 mg do 47.5mg na saszetkę.[iii] Do znanych marek należą Velo (produkowane przez BAT), on! (Altria) i ZYN (Swedish Match).

Czy saszetki nikotynowe są bezpieczniejszą alternatywą dla wyrobów tytoniowych wysokiego ryzyka?

Obecnie dobrze wiadomo, że skutki zdrowotne palenia są spowodowane spalaniem tytoniu, które wytwarza mieszaninę szkodliwych substancji chemicznych obecnych w dymie. Ponieważ jednak saszetki nikotynowe nie zawierają tytoniu i nie wymagają spalania, ich używanie pozwala uniknąć wielu zagrożeń związanych z paleniem, wynikających ze spalania tytoniu.

Przeprowadzono szeroko zakrojone badania naukowe nad nikotyną. Jest to substancja o stosunkowo niskim ryzyku, która nie powoduje żadnej z poważnych chorób związanych z wyrobami tytoniowymi wysokiego ryzyka, takimi jak papierosy. Nie jest rakotwórcza, a Royal Society for Public Health w Wielkiej Brytanii uznało ją za „nie bardziej szkodliwą dla zdrowia niż kofeina”.[iv] Znajduje się również na liście leków podstawowych Światowej Organizacji Zdrowia, a lekarze od dziesięcioleci przepisują plastry, pastylki i gumy nikotynowe osobom próbującym rzucić palenie.

Choć nikotyna jest substancją chemiczną bardzo dobrze poznaną, saszetki nikotynowe wciąż są dość nowym produktem. Dlatego też baza dowodów dotyczących ich względnego bezpieczeństwa jest mniejsza niż rosnąca liczba publikacji naukowych analizujących inne SNP, takie jak e-papierosy i snus. Badania nad niektórymi z tych podobnych produktów mogą jednak pomóc w uzyskaniu wglądu w potencjalny wpływ używania saszetek nikotynowych.

Doustne produkty z kategorii nikotynowej terapii zastępczej (NRT) stanowią użyteczny punkt odniesienia, dając dobre wyobrażenie o względnym bezpieczeństwie saszetek nikotynowych. Pastylki nikotynowe są stosunkowo podobne do saszetek nikotynowych; żadne z nich nie zawierają tytoniu, a w obu przypadkach nikotyna, ich główny składnik aktywny, wchłania się przez jamę ustną. Amerykańskie Centra Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) stwierdziły, że nikotynowe terapie zastępcze w postaci gum, pastylek i plastrów nie są rakotwórcze, i zaleciły je jako alternatywy dla palenia. CDC twierdzi również, że NRT są „znacznie mniej uzależniające niż papierosy”, dodając, że „NRT dostarcza mniej nikotyny do mózgu i robi to znacznie wolniej”.[v]

Swedish snus to kolejny produkt porównywalny z saszetkami nikotynowymi, o podobnym sposobie użycia. Snus ma ugruntowaną, 200-letnią historię, a kilkadziesiąt lat badań nad współczesną wersją tego produktu dowiodło, że jest zarówno bezpieczniejszą alternatywą dla palenia, jak i skutecznym produktem wspomagającym rzucanie palenia.[vi] Wysokie użycie snusu w Szwecji i Norwegii wiąże się z niskimi wskaźnikami palenia w tych krajach — 23% dorosłych szwedzkich mężczyzn używa snusu,[vii] a Szwecja jest jedynym krajem Unii Europejskiej, który osiągnął status „wolnego od dymu”, co oznacza, że odsetek palących wśród dorosłych wynosi poniżej 5%. Snus zawiera znacznie niższe poziomy kluczowych toksyn niż dym papierosowy, w tym nitrozoamin specyficznych dla tytoniu (TSNA). Toksyny te są substancjami rakotwórczymi powiązanymi z nowotworami płuc, jamy ustnej, wątroby i przełyku, a badania nie wykazały związku między używaniem Swedish snus a rakiem jamy ustnej.[viii][ix]

Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków dopuściła do obrotu osiem produktów snus sprzedawanych pod marką 'General', stwierdzając, że „używanie General Snus zamiast papierosów wiąże się z niższym ryzykiem raka jamy ustnej, chorób serca, raka płuc, udaru, rozedmy płuc i przewlekłego zapalenia oskrzeli”.[x]

W porównaniu z innymi systemami dostarczania nikotyny uważa się, że saszetki nikotynowe stwarzają jeszcze mniejsze ryzyko dla zdrowia niż snus, jak pokazano na poniższym diagramie.

Hierarchia względnego ryzyka dla 15 kategorii produktów nikotynowych. Opracowano na podstawie Murkett i in. [xi], za zgodą.

Potwierdzają to badania dotyczące względnych poziomów TSNA występujących w obu produktach. W badaniu porównującym ilości toksyn występujących w Swedish snus i saszetkach nikotynowych stwierdzono, że poziomy kilku TSNA były mierzalnie niższe w saszetkach nikotynowych niż w Swedish snus. Stężenia TSNA stwierdzone w saszetkach nikotynowych były porównywalne z tymi występującymi w doustnych produktach NRT.[xii]

Liczba dowodów dotyczących bezpieczeństwa saszetek nikotynowych wciąż rośnie, lecz te wstępne ustalenia wskazują, że saszetki nikotynowe stanowią znacznie bezpieczniejszą alternatywę dla palenia.

Czy saszetki nikotynowe mogą stanowić bezpieczniejszą alternatywę dla użytkowników wysokiego ryzyka wyrobów tytoniowych?

Saszetki nikotynowe mogą znacząco przyczynić się do redukcji szkód związanych z tytoniem, która daje osobom używającym wysokiego ryzyka wyrobów tytoniowych, takich jak papierosy i niektóre doustne wyroby tytoniowe, możliwość przejścia na bezpieczniejsze produkty nikotynowe, stwarzające znacznie mniejsze zagrożenie dla ich zdrowia. Dotyczy to w szczególności użytkowników bezdymnych wyrobów tytoniowych typu azjatyckiego, które mogą również zawierać wapno gaszone (wodorotlenek wapnia) i inne niebezpieczne składniki. Tytoń bezdymny odnosi się do szeregu produktów zawierających tytoń, spożywanych głównie przez żucie lub trzymanie w ustach, choć niektóre mogą być również wciągane nosem. Do powszechnych rodzajów takiego bezdymnego tytoniu w stylu azjatyckim należą betel quid, paan i gutkha, które wszystkie są produktami doustnymi.

Z tych bezdymnych wyrobów tytoniowych korzysta ponad 300 milionów ludzi na całym świecie.[xiii] Stanowią one wysokie zagrożenie dla zdrowia, zawierają stosunkowo wysoki poziom związków rakotwórczych i toksycznych oraz zwiększają ryzyko nowotworów jamy ustnej, przełyku i trzustki. (Jednak tych bezdymnych wyrobów tytoniowych w stylu azjatyckim nie należy mylić z amerykańskimi bezdymnymi wyrobami tytoniowymi, w tym tytoniem do żucia i amerykańskim wilgotnym tabaką, które wiążą się z minimalnym ryzykiem raka jamy ustnej.)[xiv] Największe obciążenie chorobami występuje w krajach Azji Południowej i Południowo-Wschodniej, gdzie spożycie bezdymnego tytoniu w stylu azjatyckim jest najwyższe.

Saszetki nikotynowe mogą zastąpić te ryzykowne bezdymne wyroby tytoniowe, oferując bezpieczniejszą alternatywę, która stwarza znacznie mniejsze zagrożenie dla zdrowia jednostki. Zastąpienie ryzykownego tytoniu bezdymnego saszetkami nikotynowymi mogłoby pomóc zmniejszyć wskaźniki chorób niezakaźnych w licznych krajach o niskich i średnich dochodach (LMIC), gdzie używanie tytoniu bezdymnego jest powszechne.

Saszetki nikotynowe stanowią również bezpieczniejszą alternatywę dla papierosów spalanych. Osiemdziesiąt procent palaczy na świecie mieszka w krajach o niskich i średnich dochodach, dlatego saszetki nikotynowe mogą być szczególnie skuteczne w ograniczaniu szkód związanych z paleniem w krajach, gdzie koszt i złożoność innych SNP mogą okazać się problematyczne.

E-papierosy nikotynowe i podgrzewane wyroby tytoniowe wymagają od konsumentów początkowej inwestycji w urządzenia, które potrzebują energii elektrycznej do ładowania. Może to być nieosiągalne finansowo lub niepraktyczne dla konsumentów w krajach o niskich i średnich dochodach. Natomiast saszetki nikotynowe są stosunkowo tanie, nieskomplikowane technicznie i łatwe w użyciu. Ich wpływ na środowisko jest niewielki, ponieważ nie zawierają baterii ani innych komponentów elektronicznych i wymagają minimalnego opakowania. Ponieważ ich używanie nie wpływa na osoby postronne, ludzie mogą również używać saszetek nikotynowych w środowiskach wolnych od dymu, gdzie produkty spalane i produkty do wapowania mogą być zakazane.

Saszetki nikotynowe są stosunkowo proste i niedrogie w produkcji. W porównaniu z e-papierosami nikotynowymi i podgrzewanymi wyrobami tytoniowymi nie wymagają od producentów znacznych inwestycji w badania i rozwój. Obecnie w większości krajów istnieje też niewiele barier regulacyjnych wejścia na rynek.

Jak popularne są saszetki nikotynowe i kto ich używa?

Saszetki nikotynowe nie są tak dobrze znane ani tak szeroko stosowane jak inne nowe produkty nikotynowe, takie jak e-papierosy nikotynowe. Badanie z 2022 r. przeprowadzone przez Action on Smoking and Health wykazało, że 4,6% populacji Wielkiej Brytanii przynajmniej raz wypróbowało saszetki nikotynowe, podczas gdy jedynie 0,7% populacji nadal ich używa. Tymczasem 2,4% osób palących to obecni użytkownicy saszetek nikotynowych.[xv]

W ostatnich latach rynek saszetek nikotynowych znacznie się rozrósł. Według stanu na 2021 r. globalna wartość rynku saszetek nikotynowych wynosiła 1,5 mld USD.[xvi]

W USA rynek saszetek nikotynowych wzrósł o nieco ponad 100% między 2020 a 2021 r.[xvii] W chwili pisania tego tekstu USA mają największy rynek saszetek nikotynowych spośród wszystkich krajów, dla których udostępniono dane. Rynek USA jest obecnie zdominowany przez ZYN (Swedish Match), który odpowiadał za 58,8% jednostkowej sprzedaży saszetek nikotynowych w latach 2019–2022; za nim znalazły się on! (Altria) i Velo (BAT), z odpowiednio 24,6% i 12,1% całkowitej jednostkowej sprzedaży.[xviii] W Wielkiej Brytanii rynek saszetek nikotynowych wzrósł o 12% między 2020 a 2021 r.

Rosnący rynek saszetek nikotynowych świadczy o wzroście zainteresowania konsumentów doustnymi produktami nikotynowymi. Badanie z 2021 r. wśród obecnych palaczy w USA wykazało, że 5,6% ankietowanych wypróbowało saszetki nikotynowe, a 16,8% grupy palaczy wyraziło zainteresowanie ich wypróbowaniem.[xix] Badanie z 2021 r. wśród młodych dorosłych, którzy nigdy nie używali saszetek nikotynowych, wykazało, że zainteresowanie nimi było największe wśród użytkowników tytoniu spalanego, tytoniu niespalanego i e-papierosów.[xx] Wśród osób nieużywających żadnych wyrobów tytoniowych zainteresowanie saszetkami nikotynowymi było niższe, ale nie pomijalne. Chociaż saszetek nikotynowych używają osoby, które nigdy nie paliły, wstępne dane sugerują, że grupa ta stanowi mniejszość użytkowników saszetek nikotynowych, przy czym większość to byli lub obecni użytkownicy papierosów, tytoniu bezdymnego lub produktów nikotynowych o obniżonym ryzyku. Na przykład brytyjskie badanie dotyczące używania saszetek nikotynowych w latach 2020–2021 wykazało, że ich użycie było najwyższe wśród obecnych i byłych palaczy, a nie wśród osób, które nigdy nie paliły.[xxi] W badaniu konsumentów saszetek nikotynowych ZYN w USA około 4% konsumentów ZYN nigdy nie paliło, a większość konsumentów ZYN stanowili obecni lub byli palacze albo użytkownicy tytoniu bezdymnego.[xxii]

Jak regulowane są saszetki nikotynowe na świecie?

Ograniczenia regulacyjne dotyczące saszetek nikotynowych znacznie różnią się na świecie w chwili pisania tego tekstu. Na przykład w Unii Europejskiej nie istnieją jeszcze zharmonizowane regulacje dla tej kategorii, a poszczególne państwa członkowskie różnie traktują saszetki nikotynowe. Niektóre kraje, takie jak Szwecja,[xxiii] Dania,[xxiv] Węgry,[xxv] Czechy i Słowenia,[xxvi] wdrożyły dotychczas szczegółowe regulacje dotyczące saszetek nikotynowych, podczas gdy inne nałożyły na ten produkt opodatkowanie (Szwecja, Dania, Węgry, Estonia i Łotwa).[xxvii][xxviii][xxix] Finlandia zezwala na saszetki wyłącznie jako produkt NRT,[xxx] podczas gdy Belgia i Niderlandy rozważają obecnie zakaz saszetek nikotynowych.[xxxi][xxxii] Obecnie saszetki nikotynowe są uznawane za produkty spożywcze zarówno w Niderlandach, jak i w Niemczech, co skutecznie uniemożliwia ich obecność na rynku (ponieważ produkty spożywcze nie mogą zawierać nikotyny).[xxxiii] Jednak większość państw członkowskich UE reguluje saszetki nikotynowe jako produkty konsumenckie.

Raport National Institute of Public Health and the Environment w Niderlandach zalecił wprowadzenie ogólnounijnych ograniczeń sprzedaży saszetek nikotynowych osobom niepełnoletnim, zakazu sprzedaży transgranicznej oraz ograniczeń dotyczących smaków saszetek nikotynowych.[xxxiv] Z doniesień wynika, że Unia Europejska, zarówno poprzez dyrektywę w sprawie wyrobów tytoniowych, jak i dyrektywę w sprawie podatku akcyzowego, będzie dążyć do wprowadzenia spójnych regulacji i ograniczeń podatkowych dotyczących nowych produktów nikotynowych, w tym saszetek nikotynowych.[xxxv] Komisja Europejska w opinii przedstawionej Parlamentowi Europejskiemu na temat stosowania dyrektywy w sprawie wyrobów tytoniowych wskazała saszetki nikotynowe jako kwestię wymagającą szczególnego uregulowania, ze względu na brak regulacji tych produktów w całej UE.[xxxvi]

Oczekuje się, że zróżnicowana sytuacja regulacyjna w państwach członkowskich Unii Europejskiej zmieni się po zharmonizowaniu przepisów na rynku wewnętrznym Unii Europejskiej. Obraz regulacyjny jest podobny w krajach europejskich spoza Unii Europejskiej.

W Wielkiej Brytanii saszetki nikotynowe są klasyfikowane jako towary konsumpcyjne,[xxxvii] a zatem nie podlegają regulacjom dotyczącym wyrobów tytoniowych ani produktów leczniczych. W związku z tym nie obowiązuje wymóg maksymalnej mocy nikotyny ani ograniczenia reklamy saszetek nikotynowych.[xxxviii] Gdy w czerwcu 2022 r. opublikowano Khan Review, niezależny raport analizujący cel rządu Wielkiej Brytanii, jakim jest kraj wolny od dymu, nie przedstawiono w nim konkretnych rekomendacji dotyczących saszetek nikotynowych.[xxxix] W raporcie zasugerowano jednak, że „zamiast [legalizacji snusu] rząd musi ułatwić dostęp do różnych dostępnych już bezpieczniejszych alternatywnych produktów nikotynowych, takich jak saszetki nikotynowe (beztytoniowy odpowiednik snusu), maksymalizując ich wartość w pomaganiu palaczom w rzuceniu palenia, bez stwarzania nowych zagrożeń dla młodych ludzi”. New Nicotine Alliance, brytyjska organizacja rzecznicza konsumentów, wezwała do regulowania saszetek nikotynowych w sposób podobny do Słowacji, z odrębnymi przepisami ograniczającymi maksymalną zawartość nikotyny.[xl]

W Norwegii produkty w postaci saszetek nikotynowych muszą zostać zatwierdzone przez Health Directorate, zanim będą mogły zostać wprowadzone na rynek. Jak dotąd żaden producent nie uzyskał zezwolenia na to.[xli] Jednak produkt podobny do saszetek nikotynowych, zwany białym snusem (rodzaj snusu zawierający głównie włókno roślinne nasączone nikotyną, z niewielką ilością dodatku tytoniu), jest legalnie dostępny do zakupu w Norwegii, ponieważ jest objęty istniejącymi przepisami zezwalającymi na sprzedaż snusu.

Szwajcaria uwzględniła saszetki nikotynowe w niedawno przyjętych przepisach dotyczących tytoniu, które wejdą w życie w 2023 r. Zgodnie z tymi przepisami produktom w postaci saszetek nikotynowych muszą towarzyszyć ostrzeżenia zdrowotne.[xlii]

Islandia niedawno uregulowała saszetki nikotynowe w swojej ustawie tytoniowej, w tym wprowadzając maksymalną zawartość nikotyny wynoszącą 20 mg/saszetkę.[xliii]

Zakaz saszetek nikotynowych w Kenii wszedł w życie w 2020 r., ale został następnie uchylony, a sprzedaż saszetek nikotynowych Velo jest dozwolona na mocy Tobacco Control Act.[xliv][xlv]

W USA saszetki nikotynowe są regulowane jako wyroby tytoniowe na mocy Family Smoking Prevention and Tobacco Control Act. Należy uzyskać zezwolenie przed wprowadzeniem produktów w postaci saszetek nikotynowych na rynek, a opakowania produktów muszą zawierać ostrzeżenia zdrowotne.[xlvi][xlvii]

Tymczasem Australia zakazała saszetek nikotynowych wraz ze wszystkimi innymi nowatorskimi produktami nikotynowymi, w tym e-papierosami nikotynowymi i produktami z podgrzewanym tytoniem. Jedynymi wyjątkami są przypadki, w których produkty te są wydawane osobom na receptę, podobnie jak e-papierosy nikotynowe.[xlviii] Podobnie Nowa Zelandia zakazała saszetek nikotynowych,[xlix] podczas gdy Filipiny regulują saszetki nikotynowe jako wyroby tytoniowe.[l]

Wnioski

Saszetki nikotynowe to stosunkowo nowy bezpieczniejszy produkt nikotynowy, który może zapewnić użytkownikom tytoniu wysokiego ryzyka alternatywę stanowiącą mniejsze zagrożenie dla ich zdrowia. Są proste technologicznie i mają niewielki wpływ na środowisko, ponieważ nie zawierają baterii ani innych komponentów elektronicznych. Szybki wzrost rynku saszetek nikotynowych, którego globalna wartość wynosi już 1,5 mld USD, pokazuje, że użytkownicy tytoniu wysokiego ryzyka uznają te produkty za akceptowalne i przechodzą na nie. Potrzeba więcej badań naukowych, aby dostarczyć dalszych dowodów na ich status produktów o obniżonym ryzyku, ale już teraz jest jasne, że mogą one uratować wiele istnień ludzkich w krajach o niskich i średnich dochodach, gdzie powszechne jest używanie doustnego tytoniu wysokiego ryzyka.

O nas: Knowledge·Action·Change (K·A·C) promuje redukcję szkód jako kluczową strategię zdrowia publicznego opartą na prawach człowieka. Zespół ma ponad czterdziestoletnie doświadczenie w pracy na rzecz redukcji szkód związanych z używaniem narkotyków, HIV, paleniem tytoniu, zdrowiem seksualnym i więziennictwem. K·A·C prowadzi Global State of Tobacco Harm Reduction (GSTHR) , który przedstawia rozwój redukcji szkód związanych z tytoniem oraz stosowanie, dostępność i reakcje regulacyjne dotyczące bezpieczniejszych produktów nikotynowych, a także rozpowszechnienie palenia i związaną z nim śmiertelność w ponad 200 krajach i regionach na całym świecie. Wszystkie publikacje i dane na żywo są dostępne pod adresem https://gsthr.org

Nasze finansowanie: Projekt GSTHR jest realizowany dzięki grantowi od Foundation for a Smoke-Free World, niezależnej globalnej organizacji non-profit 501(c)(3) z USA. Zgodnie z warunkami umowy grantowej projekt i jego rezultaty są niezależne redakcyjnie od Fundacji.

[i] GSTHR. (2022). Wprowadzenie do snusu (GSTHR Briefing Papers). Global State of Tobacco Harm Reduction. https://gsthr.org/briefing-papers/an-introduction-to-snus/.

[ii] Jaka moc ZYN jest dla Ciebie odpowiednia? (2022, 5 września). Zyn UK. https://uk.zyn.com/blog/our-products/what-strength-of-zyn-is-right-for-you/.

[iii] Mallock, N., Schulz, T., Malke, S., Dreiack, N., Laux, P., & Luch, A. (2022). Poziomy nikotyny i nitrozoamin specyficznych dla tytoniu w doustnych saszetkach nikotynowych. Tobacco Control. https://doi.org/10.1136/tc-2022-057280.

[iv] Royal Society of Public Health. (2015a). Rzucanie palenia dzięki stosowaniu innych źródeł nikotyny. https://www.rsph.org.uk/resourceLibrary/stopping-smoking-by-using-other-sources-of-nicotine.html; (2015b, 13 sierpnia). Nikotyna „nie jest bardziej szkodliwa dla zdrowia niż kofeina”. https://www.rsph.org.uk/about-us/news/nicotine--no-more-harmful-to-health-than-caffeine-.html?s=03.

[v] Leki pomagające rzucić palenie są znacznie bezpieczniejsze niż palenie | Rzucanie palenia | Wskazówki od byłych palaczy. (2022, 28 listopada). Centers for Disease Control and Prevention. https://www.cdc.gov/tobacco/campaign/tips/quit-smoking/quit-smoking-medications/3-reasons-to-use-medicines-when-you-quit/quit-medicines-are-safer-than-smoking/index.html.

[vi] Gartner, C. E., Hall, W. D., Vos, T., Bertram, M. Y., Wallace, A. L., & Lim, S. S. (2007). Ocena szwedzkiego snusu pod kątem redukcji szkód związanych z tytoniem: epidemiologiczne badanie modelowe. The Lancet, 369(9578), 2010–2014. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(07)60677-1.

[vii] Statistics Sweden. (b.d.). Nawyki tytoniowe według wskaźnika, obszaru badania i płci. Odsetki oraz szacunkowe liczby w tysiącach. Rok 2008-2009—2021-2021. Statistikdatabasen. Pobrano 27 września 2022 r. z http://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/START__LE__LE0101__LE0101H/LE01012021H06/.

[viii] Araghi, M., Galanti, M. R., Lundberg, M., Liu, Z., Ye, W., Lager, A., Engström, G., Alfredsson, L., Knutsson, A., Norberg, M., Wennberg, P., Lagerros, Y. T., Bellocco, R., Pedersen, N. L., Östergren, P.-O., & Magnusson, C. (2021). Brak związku między używaniem wilgotnego doustnego tabaki (snusu) a rakiem jamy ustnej: połączona analiza dziewięciu prospektywnych badań obserwacyjnych. Scandinavian Journal of Public Health, 49(8), 833–840. https://doi.org/10.1177/1403494820919572.

[ix] Lee, P. N. (2011). Podsumowanie dowodów epidemiologicznych dotyczących związku snusu ze zdrowiem. Regulatory Toxicology and Pharmacology: RTP, 59(2), 197–214. https://doi.org/10.1016/j.yrtph.2010.12.002.

[x] US Food & Drug Administration. (2020, 24 marca). FDA po raz pierwszy przyznaje osiem zezwoleń dotyczących zmodyfikowanego ryzyka dla bezdymnych produktów tytoniowych. FDA. https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-grants-first-ever-modified-risk-orders-eight-smokeless-tobacco-products.

[xi] Murkett, R., Rugh, M., & Ding, B. (2022). Ocena względnego ryzyka produktów nikotynowych: zaktualizowany przegląd systematyczny i metaanaliza (9:1225). F1000Research. https://doi.org/10.12688/f1000research.26762.2.

[xii] Azzopardi, D., Liu, C., & Murphy, J. (2022). Charakterystyka chemiczna beztytoniowych „nowoczesnych” doustnych saszetek nikotynowych oraz ich pozycja w kontinuach toksyczności i ryzyka. Drug and Chemical Toxicology, 45(5), 2246–2254. https://doi.org/10.1080/01480545.2021.1925691.

[xiii] Siddiqi, K., Husain, S., Vidyasagaran, A., Readshaw, A., Mishu, M. P., & Sheikh, A. (2020). Globalne obciążenie chorobami wynikające z konsumpcji tytoniu bezdymnego przez dorosłych: zaktualizowana analiza danych ze 127 krajów. BMC Medicine, 18(1), 222. https://doi.org/10.1186/s12916-020-01677-9.

[xiv] Rodu, B., & Jansson, C. (2004). Bezdymny tytoń i rak jamy ustnej: przegląd ryzyka i czynników determinujących. Critical Reviews in Oral Biology and Medicine: An Official Publication of the American Association of Oral Biologists, 15(5), 252–263. https://doi.org/10.1177/154411130401500502.

[xv] ASH. (2022). Świadomość i stosowanie saszetek nikotynowych. Action on Smoking and Health. https://ash.org.uk/resources/view/awareness-and-use-of-nicotine-pouches.

[xvi] GVR. (b.d.). Raport z analizy wielkości rynku, udziału i trendów dotyczących saszetek nikotynowych według produktu (pochodzenia tytoniowego, syntetyczne), smaku (oryginalny/bezsmakowy, smakowy), mocy, kanału dystrybucji, regionu oraz prognoz segmentowych na lata 2022—2030. Grand View Research. Pobrano 23 marca 2023 r. z https://www.grandviewresearch.com/industry-analysis/nicotine-pouches-market-report.

[xvii] Wielkość rynku doustnych produktów nikotynowych bez tytoniu w USD według kraju do 2021 r., dane pochodzą z Euromonitor, opracowane przez GSTHR.

[xvii] Majmundar, A., Okitondo, C., Xue, A., Asare, S., Bandi, P., & Nargis, N. (2022). Trendy sprzedaży saszetek nikotynowych w USA według wolumenu i poziomów stężenia nikotyny w latach 2019–2022. JAMA Network Open, 5(11), e2242235. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2022.42235.

[xix] Hrywna, M., Gonsalves, N. J., Delnevo, C. D., & Wackowski, O. A. (2022). Świadomość produktów w postaci saszetek nikotynowych, zainteresowanie nimi i kiedykolwiek używanie wśród dorosłych palących w USA, 2021. Tobacco Control. https://doi.org/10.1136/tobaccocontrol-2021-057156.

[xx] Vogel, E. A., Barrington-Trimis, J. L., Kechter, A., Tackett, A. P., Liu, F., Sussman, S., Lerman, C., Unger, J. B., Hughes Halbert, C., Chaffee, B. W., & Leventhal, A. M. (2022). Różnice w postrzeganiu saszetek nikotynowych i gotowości do ich używania przez młodych dorosłych w zależności od statusu używania tytoniu. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(5), 2685. https://doi.org/10.3390/ijerph19052685.

[xxi] Tattan-Birch, H., Jackson, S. E., Dockrell, M., & Brown, J. (2022). Używanie saszetek nikotynowych bez tytoniu w Wielkiej Brytanii: reprezentatywne badanie populacyjne 2020–2021. Nicotine & Tobacco Research, 24(9), 1509–1512. https://doi.org/10.1093/ntr/ntac099.

[xxii] Plurphanswat, N., Hughes, J. R., Fagerström, K., & Rodu, B. (2020). Wstępne informacje o nowym produkcie nikotynowym. The American Journal on Addictions, 29(4), 279–286. https://doi.org/10.1111/ajad.13020.

[xxiii] Produkty nikotynowe bez tytoniu. (2022, 14 października). The Public Health Agency of Sweden. https://www.folkhalsomyndigheten.se/the-public-health-agency-of-sweden/living-conditions-and-lifestyle/andtg/rules/tobacco-free-nicotine-products/.

[xxiv] Klitgaard, M. B., Jarlstrup, N. S., Lund, L., Brink, A.-L., Knudsen, A., Christensen, A. I., & Bast, L. S. (2022). Ocena skutków nowej duńskiej ustawy o kontroli tytoniu dla używania produktów nikotynowych przez młodych ludzi: protokół badania §SMOKE Study. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(19), 12782. https://doi.org/10.3390/ijerph191912782.

[xxv] Riudalbas, S. (2022, 30 marca). Raport regulacyjny: Węgry, marzec 2022 r. TobaccoIntelligence. https://tobaccointelligence.com/regulatory-report-hungary-hnb-oral-tobacco-and-nicotine-pouches-march-2022/.

[xxvi] TobaccoIntelligence. (2023, 25 stycznia). Ustawodawcy w Czechach dążą do uregulowania saszetek nikotynowych w dwóch ustawach. TobaccoIntelligence. https://tobaccointelligence.com/lawmakers-in-the-czech-republic-look-to-regulate-nicotine-pouches-in-two-acts/.

[xxvii] Projekt ustawy zmieniającej ustawę o różnych podatkach konsumpcyjnych i ustawę o poborze podatków (wprowadzenie podatku od produktów nikotynowych i ujednolicenie stawek podatkowych dotyczących bezdymnego tytoniu itd.), nr 2020–9326, The Danish Ministry of Taxation (Skatteministeriet) (2021). https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwjCmaesw6v9AhVIPcAKHUoQBiYQFnoECAwQAQ&url=https%3A%2F%2Fec.europa.eu%2Fgrowth%2Ftools-databases%2Ftris%2Findex.cfm%2Fsk%2Fsearch%2F%3Ftrisaction%3Dsearch.detail%26year%3D2021%26num%3D703%26dLang%3DEN&usg=AOvVaw1gGX02iZ2drKrMRaK07CbW.

[xxviii] Szwecja: wchodzi w życie nowy podatek od papierosów elektronicznych i innych nietytoniowych produktów nikotynowych. (2018). [Strona internetowa]. Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA. https://www.loc.gov/item/global-legal-monitor/2018-07-26/sweden-new-tax-on-electronic-cigarettes-and-other-non-tobacco-nicotine-products-takes-effect/.

[xxix] Pauwels, C., Bakker-’t Hart, I., Hegger, I., Bil, W., Bos, P., & Talhout, R. (2021). Produkty nikotynowe bez tytoniu do użytku rekreacyjnego. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. https://doi.org/10.21945/RIVM-2020-0152.

[xxx] Salokannel, M., & Ollila, E. (2021). Snus i podobne do snusu produkty nikotynowe przekraczające nordyckie granice: czy prawo może chronić młodych ludzi? Nordic Studies on Alcohol and Drugs, 38(6), 540–554. https://doi.org/10.1177/1455072521995704.

[xxxi] Dekret królewski zakazujący produkcji i wprowadzania do obrotu niektórych podobnych produktów, European Commission, Internal Market, Industry, Entrepreneurship and SMEs (2022). https://ec.europa.eu/growth/tools-databases/tris/en/search/?trisaction=search.detail&year=2022&num=417.

[xxxii] Dutch Danger. (2022, 23 grudnia). European Tobacco Harm Reduction Advocates (ETHRA). https://ethra.co/news/121-dutch-danger.

[xxxiii] Dutch Danger, 2022.

[xxxiv] Pauwels, Bakker-’t Hart, Hegger, Bil, Bos, & Talhout, 2021.

[xxxv] Michalopoulos, S. (2022, 12 października). Ogólnounijny podatek akcyzowy na nowatorskie wyroby tytoniowe: trudne równanie do rozwiązania. Euractiv. https://www.euractiv.com/section/health-consumers/news/eu-wide-excise-tax-on-novel-tobacco-products-a-tough-equation-to-solve/.

[xxxvi] Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie stosowania dyrektywy 2014/40/UE dotyczącej produkcji, prezentowania i sprzedaży wyrobów tytoniowych i powiązanych wyrobów (COM(2021) 249 final). (2021). European Commission. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:52021DC0249&from=EN.

[xxxvii] ASH, 2022.

[xxxviii] Action on Smoking and Health (ASH). (2021). Przegląd bezpieczeństwa produktów w Wielkiej Brytanii: odpowiedź na wezwanie do przedstawienia dowodów od Action on Smoking and Health i SPECTRUM. https://ash.org.uk/uploads/UK-Product-Safety-Review_ASH_SPECTRUM_FINAL.pdf?v=1660663875.

[xxxix] Khan, J. (2022, 9 czerwca). Przegląd Khana: wyeliminowanie palenia. Department of Health, UK. https://www.gov.uk/government/publications/the-khan-review-making-smoking-obsolete.

[xl] Ahmed, I. (2022, 27 listopada). NNA z zadowoleniem przyjmuje wezwania do proporcjonalnych regulacji dotyczących saszetek nikotynowych. New Nicotine Alliance UK. https://nnalliance.org/blog/380-the-nna-welcomes-calls-for-proportionate-regulation-of-nicotine-pouches.

[xli] Dawson, F. (2022, 9 lutego). Zmiany norweskich przepisów prawdopodobnie nie będą miały dużego wpływu na rynek. TobaccoIntelligence. https://tobaccointelligence.com/changes-to-norwegian-rules-unlikely-to-have-much-impact-on-the-market/.

[xlii] Rubio, D. P. (2021, 4 listopada). Szwajcaria posuwa się naprzód z ustawą regulującą podgrzewany i doustny tytoń. TobaccoIntelligence. https://tobaccointelligence.com/switzerland-moves-ahead-with-bill-to-regulate-heated-and-oral-tobacco/.

[xliii] Lorenzo, A. di. (2022, 14 września). Nowe islandzkie regulacje dotyczące saszetek obejmują limit nikotyny na poziomie 2%. TobaccoIntelligence. https://tobaccointelligence.com/icelands-new-regulations-for-pouches-include-2-cap-on-nicotine-content/.

[xliv] British American Tobacco (BAT). (2023). Przyspieszenie rozwoju nowej kategorii napędza wzrost rentowności do 2024 roku [Komunikat prasowy]. https://www.bat.com/group/sites/UK__9D9KCY.nsf/vwPagesWebLive/DOCNUNN9/$file/FY_2022_Announcement.pdf.

[xlv] Aloo, H. (2022, 31 sierpnia). BAT cofa zakaz, aby ponownie wprowadzić saszetki nikotynowe w Kenii. The Africa Report. https://www.theafricareport.com/234861/bat-reverses-ban-to-relaunch-nicotine-pouches-in-kenya/.

[xlvi] Pauwels, Bakker-’t Hart, Hegger, Bil, Bos, & Talhout, 2021.

[xlvii] Center for Tobacco Products. (2022). Wymogi dotyczące produktów wytwarzanych z nikotyny nietytoniowej wchodzą w życie 14 kwietnia. US Food & Drug Administration (FDA). https://www.fda.gov/tobacco-products/ctp-newsroom/requirements-products-made-non-tobacco-nicotine-take-effect-april-14.

[xlviii] Pauwels, Bakker-’t Hart, Hegger, Bil, Bos, & Talhout, 2021.

[xlix] Ustawa zmieniająca dotyczącą środowisk wolnych od dymu tytoniowego i produktów regulowanych (waporyzacja), ustawa rządowa – ustawodawstwo Nowej Zelandii, nr 222–2 (2020). https://legislation.govt.nz/bill/government/2020/0222/latest/whole.html#d16822133e2.

[l] Carrasco, E. (2020, 7 października). Raport regulacyjny: Filipiny – podgrzewany tytoń i nowoczesny tytoń doustny, lipiec 2020 r. TobaccoIntelligence. https://tobaccointelligence.com/regulatory-report-philippines-heated-tobacco-and-modern-oral-tobacco/.