Tak. Redukcja szkód wywołanych paleniem tytoniu na poziomie całej populacji zachodzi wtedy, gdy znaczna część społeczeństwa przechodzi z papierosów obarczonych wysokim ryzykiem na bezpieczniejsze wyroby nikotynowe (SNP), co prowadzi do wymiernej poprawy wskaźników zdrowia publicznego. Badania kliniczne pokazują skuteczność na poziomie indywidualnym, natomiast dane z rzeczywistych warunków z kilku krajów dostarczają przekonujących dowodów na to, że SNP mogą na dużą skalę obniżać odsetek osób palących i częstość chorób związanych z paleniem. [1]

Przykład skandynawski: szwedzki snus i Norwegia

Szwecja dostarcza najdłużej gromadzonych dowodów na skuteczność redukcji szkód na poziomie całej populacji. Od dziesięcioleci szwedzcy mężczyźni coraz częściej używają snusu — bezdymnego tytoniu do stosowania doustnego — zamiast palić. W rezultacie Szwecja ma obecnie najniższy w Europie odsetek osób palących (5,3%) oraz najniższe w Unii Europejskiej poziomy umieralności związanej z tytoniem i zachorowalności na raka płuca wśród mężczyzn. Podobna zmiana zaszła w Norwegii: między 2005 a 2023 rokiem odsetek osób palących codziennie spadł z 25% do zaledwie 7%, czemu bezpośrednio towarzyszył szybki wzrost codziennego używania snusu. [2]

Doświadczenia Japonii: podgrzewane wyroby tytoniowe (HTP)

Japonia stanowi wyrazisty współczesny przykład tego, jak szybko może zmienić się rynek. Od czasu wprowadzenia HTP w 2014 roku sprzedaż papierosów w Japonii spadła o bezprecedensowe 52%. Spadek ten następował pięć razy szybciej niż przed pojawieniem się HTP na rynku. Modele statystyczne wskazują, że gdyby 50% osób palących w Japonii przeszło na HTP, liczba osób leczonych z powodu chorób związanych z paleniem mogłaby zmniejszyć się nawet o 12 milionów. [3]

Używanie e-papierosów w Wielkiej Brytanii i Nowej Zelandii

W krajach, które aktywnie poparły używanie e-papierosów jako narzędzia wspomagającego rzucanie palenia, wpływ na odsetek osób palących był znaczący. [4,5]

  • W Nowej Zelandii odsetek osób palących spadł z 15,1% w 2018 roku do 8,6% w 2023 roku, podczas gdy odsetek osób używających e-papierosów wzrósł do 11,9%. W niektórych społecznościach doświadczających marginalizacji, takich jak ludność wysp Pacyfiku, liczba osób palących zmniejszyła się o ponad połowę w ciągu zaledwie czterech lat.[6]
  • W Wielkiej Brytanii odsetek osób palących zmniejszył się niemal o połowę od czasu, gdy e-papierosy stały się powszechnie stosowaną alternatywą. Prognozy wskazują, że w 2025 roku odsetek dorosłych używających e-papierosów po raz pierwszy przewyższy odsetek osób palących.

Modelowanie liczby uratowanych istnień

Modele statystyczne potwierdzają ogromny potencjał tych produktów z punktu widzenia zdrowia publicznego. W Stanach Zjednoczonych zastąpienie papierosów e-papierosami mogłoby zapobiec nawet 6,6 miliona przedwczesnych zgonów do końca stulecia. W Wielkiej Brytanii dane wskazują, że większość spadku odsetka palących mężczyzn w latach 2012–2019 była związana z używaniem e-papierosów, a według szacunków trend ten może zapobiec ponad 165 000 zgonów do 2052 roku. Nawet w krajach o niskich i średnich dochodach (LMIC), gdzie mieszka 80% osób palących na świecie, modele wskazują, że połączenie dostępu do SNP z lepszą diagnostyką nowotworów mogłoby uratować około 2,6 miliona osób do 2060 roku w zaledwie czterech krajach: Kazachstanie, Pakistanie, Republice Południowej Afryki i Bangladeszu. [7, 8]

Wnioski

Dowody wskazują, że zastępowanie papierosów bezpieczniejszymi wyrobami nikotynowymi zachodzi za pośrednictwem trzech głównych mechanizmów: jako wsparcie dla osób rzucających palenie, jako długoterminowa alternatywa dla osób, które w przeciwnym razie wróciłyby do palenia, oraz jako rozwiązanie odciągające nowych użytkowników od rozpoczęcia palenia papierosów. Choć niektóre organizacje międzynarodowe zachowują ostrożność, dane z rzeczywistych warunków pokazują, że tam, gdzie SNP są dostępne, przystępne cenowo i akceptowalne, aktywnie zastępują papierosy i ratują życie.

Bibliografia:

  1. The Global State of Tobacco Harm Reduction 2024: A Situation Report. Rozdział 1: Global Perspective. Londyn: Knowledge·Action·Change, 2024. https://gsthr.org/resources/thr-reports/the-global-state-of-tobacco-harm-reduction-2024-a-situation-report/
  2. The Global State of Tobacco Harm Reduction 2024: A Situation Report. Rozdział 6: Norway. Londyn: Knowledge·Action·Change, 2024. https://gsthr.org/resources/thr-reports/the-global-state-of-tobacco-harm-reduction-2024-a-situation-report/
  3. The Global State of Tobacco Harm Reduction 2024: A Situation Report. Rozdział 4: Japan. Londyn: Knowledge·Action·Change, 2024. https://gsthr.org/resources/thr-reports/the-global-state-of-tobacco-harm-reduction-2024-a-situation-report/
  4. The Global State of Tobacco Harm Reduction 2024: A Situation Report. Rozdział 5: Aotearoa / New Zealand. Londyn: Knowledge·Action·Change, 2024. https://gsthr.org/resources/thr-reports/the-global-state-of-tobacco-harm-reduction-2024-a-situation-report/
  5. The Global State of Tobacco Harm Reduction 2024: A Situation Report. Rozdział 7: United Kingdom. Londyn: Knowledge·Action·Change, 2024. https://gsthr.org/resources/thr-reports/the-global-state-of-tobacco-harm-reduction-2024-a-situation-report/
  6. Global State of Tobacco Harm Reduction. Profil kraju: Nowa Zelandia. https://gsthr.org/countries/profile/nzl/cigarettes/
  7. Mzhavanadze G, Stimson G, Jerzyński T Global Heated Tobacco Product User Estimates, 2014-2024: Descriptive Surveillance Study Using Manufacturer Disclosures. JMIR Public Health Surveill 2026;12:e88761. URL: https://publichealth.jmir.org/2026/1/e88761 DOI: 10.2196/88761
  8. Tomasz Jerzyński, Giorgi Mzhavanadze, Gerry V. Stimson, Estimation of the global number of nicotine vapers in 2025, Global Epidemiology, tom 11, 2026, 100257, ISSN 2590-1133, https://doi.org/10.1016/j.gloepi.2026.100257