Czym jest snus i jak się go używa?

Snus to doustny produkt tytoniowy stosowany od ponad 300 lat. Nazwany od szwedzkiego słowa oznaczającego tabakę, snus jest wytwarzany z mielonych liści tytoniu mieszanych z solą i wodą. Może również zawierać dopuszczony do kontaktu z żywnością aromat dymu tytoniowego lub inne aromaty i jest umieszczany pod górną wargą, w małych saszetkach przypominających torebki herbaty, zwanych snusem porcjowanym, albo luzem.

Snus jest najczęściej używany w Skandynawii, szczególnie w Szwecji i Norwegii, gdzie rynek zdominowała forma produktu znana jako „Swedish snus”.

Snus

Snus bywa czasem mylony z innym produktem, saszetkami nikotynowymi, ponieważ oba umieszcza się pod wargą. Jednak w przeciwieństwie do snusu saszetki nikotynowe nie zawierają tytoniu. Zamiast tego są wytwarzane z włókien roślinnych nasączonych nikotyną.[1]

Co sprawia, że snus jest bezpieczniejszy niż papierosy lub doustne wyroby tytoniowe wysokiego ryzyka?

Obecnie dobrze wiadomo, że skutki zdrowotne palenia są powodowane procesem spalania, w wyniku którego powstaje mieszanina szkodliwych substancji chemicznych obecnych w dymie. Używanie snusu różni się od palenia papierosów tym, że nie wiąże się ze spalaniem tytoniu, a tym samym pozwala uniknąć wielu zagrożeń związanych z paleniem.

Swedish snus różni się także od innych rodzajów doustnych wyrobów tytoniowych sposobem produkcji. W przeciwieństwie do niektórych innych tytoni bezdymnych tytoń w Swedish snus nie jest fermentowany, lecz pasteryzowany. Ten proces obróbki cieplnej hamuje rozwój bakterii sprzyjających powstawaniu szeregu toksyn występujących w wyrobach tytoniowych. Pasteryzacja przyczynia się również do stabilności chemicznej i wydłuża okres przydatności gotowego produktu.

Większość skandynawskiego snusu jest produkowana w Szwecji, gdzie jest regulowany jako produkt spożywczy na mocy Swedish Food Act. Istnieje również dobrowolny standard jakości produktów snus, standard GothiaTek®, który określa maksymalne poziomy niektórych składników, w tym metali, azotynów, nitrozoamin, agrochemikaliów, mikotoksyn i aldehydów.[2] Obowiązują także surowe wymagania dotyczące uprawy tytoniu. Tytoń używany w snusie jest suszony powietrzem lub na słońcu, co znacząco obniża poziom toksycznej substancji benzo(a)pirenu.[3]

używanie snusu różni się od palenia papierosów tym, że nie wiąże się ze spalaniem tytoniu, a tym samym pozwala uniknąć wielu zagrożeń związanych z paleniem

Chociaż metody produkcji i składniki z czasem pozostały podobne, w XX wieku sposób wytwarzania snusu znacznie bardziej ukierunkowano na bezpieczeństwo. Zmiany wprowadzone przez producentów w ciągu ostatnich kilku dekad doprowadziły do istotnego zmniejszenia poziomów niepożądanych substancji w produkcie.

Czy palacze powinni zamienić papierosy na snus?

Mimo że snus jest stosowany od stuleci, jego względne bezpieczeństwo w porównaniu z papierosami zostało potwierdzone przez niezależne badania epidemiologiczne i kliniczne dopiero niedawno. Badania wykazały jednak obecnie, że różnica w oczekiwanej długości życia skorygowanej o stan zdrowia jest niewielka między palaczami, którzy całkowicie rzucili tytoń, a palaczami, którzy przeszli na snus.[4]

Snus zawiera niższe poziomy szeregu toksyn występujących w dymie papierosowym. Na przykład proces pasteryzacji zmniejsza ilość nitrozoamin specyficznych dla tytoniu obecnych w snusie. Substancje te należą do głównych czynników rakotwórczych występujących w tytoniu i są powiązane z nowotworami płuc, jamy ustnej, przełyku i wątroby zarówno w wyniku używania papierosów, jak i tytoniu bezdymnego.[5]

stosowany jako alternatywa dla papierosów snus może również ograniczać częstość występowania chorób układu krążenia

W Stanach Zjednoczonych palenie papierosów wiąże się z około 80%–90% zgonów z powodu raka płuc.[6] Jednak używanie snusu wiąże się z pomijalnym ryzykiem raka płuc, ponieważ nie dochodzi do spalania, a kontakt ze składnikami tytoniu nie następuje poprzez wdychanie ich przez drogi oddechowe.[7] Nie dochodzi też do wdychania tlenku węgla.

Nie stwierdzono ogólnego związku między używaniem snusu a rakiem jamy ustnej i gardła (nowotworem dotyczącym części gardła bezpośrednio za jamą ustną).[8] Natomiast w Wielkiej Brytanii palenie powoduje 25 na 100 przypadków nowotworów jamy ustnej i gardła.[9] Używanie Swedish snus nie wydaje się być związane z rozwojem raka trzustki u mężczyzn.[10] Stosowany jako alternatywa dla papierosów snus może również ograniczać częstość występowania chorób układu krążenia.[11]

Badania analizujące potencjalny związek między używaniem snusu a cukrzycą wykazały niewielki ogólny związek. Sugerują one, że wysokie spożycie snusu (cztery lub więcej puszek tygodniowo) może wiązać się z wyższym ryzykiem rozwoju cukrzycy, jednak wyniki te nie są rozstrzygające.[12]

W Szwecji i Norwegii wysoki poziom używania snusu wiąże się z bardzo niskim poziomem palenia tytoniu i chorób związanych z paleniem. W 2024 r. 5,4% szwedzkiej populacji w wieku 16–84 lat paliło codziennie, podczas gdy 15,7% używało snusu codziennie. Wśród osób w wieku 16–29 lat odsetek palących spadł do zaledwie 2%.[13] Szwecja ma zdecydowanie najniższy wskaźnik palenia w Europie[14] i jest jedynym państwem UE, które osiągnęło „status wolny od dymu”, klasycznie definiowany jako mniej niż 5% dorosłych palących, w populacji dorosłych w wieku od 15 do 54 lat. Dla porównania średni wskaźnik palenia w UE dla tej populacji wynosi 24 procent.[15] Szwedzcy mężczyźni mają również najniższy w Europie poziom śmiertelności związanej z tytoniem: 152 zgony przypisywane paleniu na 100 000 osób, w porównaniu ze średnią europejską wynoszącą 373 zgony na 100 000.[16]

W Norwegii rosnące użycie snusu w ciągu ostatnich kilku dekad zbiegło się z dramatycznym spadkiem wskaźników palenia. W 2005 r. 25% Norwegów w wieku od 16 do 74 lat paliło codziennie, ale do 2023 r. codziennie paliło już tylko 7%, w tym zaledwie 3% osób w wieku 16–24 lat. Dla porównania, w 2005 r. 5% Norwegów w wieku od 16 do 74 lat używało snusu codziennie. Jednak do 2023 r. liczba ta wzrosła ponad trzykrotnie, do 16%. Do 2017 r. liczba osób używających snusu przewyższyła liczbę osób palących.[17]

Czy snus może być furtką do palenia papierosów?

Zgodnie z hipotezą furtki należałoby przewidywać, że wśród osób, które wcześniej nie paliły, użytkownicy snusu będą częściej niż osoby go nieużywające podejmować później palenie. Jednak przegląd dowodów badający możliwość występowania efektów furtki w Szwecji sugerował, że snus raczej odciągał użytkowników od palenia, niż prowadził ich ku niemu.[18] Dzięki statusowi bezpieczniejszego produktu nikotynowego snus nie tylko stanowi narzędzie wspomagające rzucanie palenia, lecz może także zmniejszać odsetek osób, które w ogóle zaczynają palić.

Dzięki statusowi bezpieczniejszego produktu nikotynowego snus nie tylko stanowi narzędzie wspomagające rzucanie palenia, lecz może także zmniejszać odsetek osób, które w ogóle zaczynają palić

Czy snus jest legalny wszędzie?

Nie, snus jest zakazany w 52 krajach na całym świecie, ale jego status prawny w wielu z nich nie jest jednoznaczny. Tak więc, chociaż w Unii Europejskiej nielegalny jest zakup snusu przez internet lub import produktu w celach handlowych, nie ma przepisów uniemożliwiających ludziom importowanie go na własny użytek. Zasady te obowiązują we wszystkich krajach UE, z wyjątkiem Szwecji, która uzyskała odstępstwo (zwolnienie) po przystąpieniu do UE w 1995 r. Przepisy UE wprowadzono w 1992 r., po tym jak Wielka Brytania zakazała doustnego tabaki w odpowiedzi na wprowadzenie na rynek marki wilgotnego tytoniu bezdymnego o nazwie Skoal Bandits. Bezpodstawne obawy łączące ten produkt z rakiem jamy ustnej, wraz z obawami, że Skoal Bandits był kierowany do nastolatków, doprowadziły do brytyjskiego zakazu, który następnie został powielony przez UE.[19]

Jak rozszerzenie dostępności snusu mogłoby przynieść korzyści zdrowiu publicznemu?

Szacuje się, że gdyby zakaz snusu w UE został zniesiony, każdego roku można byłoby zapobiec około 320 000 przedwczesnych zgonów związanych z tytoniem wśród mężczyzn w wieku 30 lat lub starszych w UE.[20]

Przegląd Komisji Europejskiej wykazał, że całkowite zastąpienie palenia tytoniu produktami tytoniowymi bezdymnymi ostatecznie zapobiegłoby niemal wszystkim zgonom z powodu chorób układu oddechowego obecnie spowodowanym paleniem oraz zmniejszyłoby o co najmniej 50% śmiertelność z przyczyn sercowo-naczyniowych obecnie wynikającą z palenia.[21]

Co regulatorzy i instytucje zdrowotne powiedzieli o snusie?

W raporcie z 2016 r. Nicotine without smoke: Tobacco harm reduction brytyjskie Royal College of Physicians odniosło się do potencjału snusu jako bezpieczniejszego produktu nikotynowego. Stwierdzono w nim: „Dostępność i używanie […] snusu w Szwecji […] pokazują […], że znaczna część palaczy, jeśli będzie miała dostęp do społecznie akceptowalnej i przystępnej cenowo alternatywy konsumenckiej stwarzającej mniejsze zagrożenie dla zdrowia, przejdzie z tytoniu palonego na produkt alternatywny”.[22]

W październiku 2019 r. amerykańska Federal Drug Administration (FDA) przyznała producentowi snusu Swedish Match pierwsze w historii tej agencji zezwolenia dla produktów tytoniowych o zmodyfikowanym ryzyku (MRTP).[23] Decyzja zezwoliła na marketing ośmiu produktów General Snus wraz z konkretnymi informacjami o niższym ryzyku niektórych skutków zdrowotnych w porównaniu z paleniem papierosów.

W podsumowaniu FDA stwierdzono: „Dostępne dowody naukowe pokazują, że wyłączne używanie ośmiu produktów General Snus znacząco zmniejszy szkody i ryzyko chorób związanych z tytoniem u indywidualnych użytkowników tytoniu”, dodając, że „osiem produktów General Snus MRTP przyniesie korzyści zdrowiu całej populacji”. FDA stwierdziła również: „Twierdzenie „Używanie General Snus zamiast papierosów wiąże się z niższym ryzykiem raka jamy ustnej, chorób serca, raka płuc, udaru, rozedmy płuc i przewlekłego zapalenia oskrzeli” jest naukowo trafne”.

w październiku 2019 r. amerykańska FDA przyznała producentowi snusu pierwsze w historii agencji zezwolenia dla produktów tytoniowych o zmodyfikowanym ryzyku

Podsumowując

Skandynawskie doświadczenia ze snusem stanowią dobrze udokumentowany dowód słuszności koncepcji redukcji szkód związanych z tytoniem. Długoterminowe dane epidemiologiczne pokazują, że zarówno w Szwecji, jak i w Norwegii używanie snusu przez znaczną część populacji wiąże się z bardzo niskim poziomem palenia i chorób związanych z paleniem. W związku z tym tam, gdzie snus jest zakazany lub poważnie ograniczony, konsumenci nie mają dostępu do produktu, którego udowodniono, że wspiera lepsze wyniki zdrowotne zarówno indywidualne, jak i w zakresie zdrowia publicznego.

Aby uzyskać więcej informacji o działalności Global State of Tobacco Harm Reduction lub kwestiach poruszonych w niniejszym GSTHR Briefing Paper, prosimy o kontakt [email protected]

Aby uzyskać więcej informacji o statusie prawnym i dostępności snusu na całym świecie, odwiedź bazę danych Global State of Tobacco Harm Reduction. Wybierz kraj, a następnie kliknij szybki link, aby uzyskać szczegółowe informacje krajowe dotyczące snusu.

O nas: Knowledge•Action•Change (K•A•C) promuje redukcję szkód jako kluczową strategię zdrowia publicznego opartą na prawach człowieka. Zespół ma ponad czterdzieści lat doświadczenia w pracy nad redukcją szkód w obszarach używania narkotyków, HIV, palenia, zdrowia seksualnego i więziennictwa. K•A•C prowadzi Global State of Tobacco Harm Reduction (GSTHR), który mapuje rozwój redukcji szkód związanych z tytoniem oraz używanie, dostępność i reakcje regulacyjne dotyczące bezpieczniejszych produktów nikotynowych, a także rozpowszechnienie palenia i związaną z nim śmiertelność w ponad 200 krajach i regionach na całym świecie. Wszystkie publikacje i aktualne dane są dostępne na stronie https://gsthr.org

Nasze finansowanie: Projekt GSTHR jest realizowany dzięki grantowi od Global Action to End Smoking (wcześniej znanej jako Foundation for a Smoke-Free World), niezależnej amerykańskiej organizacji non-profit 501(c)(3) udzielającej grantów, przyspieszającej na całym świecie działania oparte na dowodach naukowych, mające na celu zakończenie epidemii palenia tytoniu. Global Action nie odegrała żadnej roli w opracowaniu, realizacji, analizie danych ani interpretacji niniejszego Briefing Paper. Treść, dobór i sposób przedstawienia faktów, a także wszelkie wyrażone opinie stanowią wyłączną odpowiedzialność autorów i nie powinny być uznawane za odzwierciedlające stanowisko Global Action to End Smoking.

[1] Patwardhan, S., & Fagerström, K. (2022). Nowa kategoria saszetek nikotynowych: narzędzie redukcji szkód związanych z tytoniem? Nicotine & Tobacco Research, 24(4), 623–625. https://doi.org/10.1093/ntr/ntab198.

[2] Rutqvist, L. E., Curvall, M., Hassler, T., Ringberger, T., & Wahlberg, I. (2011). Szwedzki snus i standard GothiaTek®. Harm Reduction Journal, 8(1), 11. https://doi.org/10.1186/1477-7517-8-11.

[3] Swedish Match—B(a)P. (2016, 7 marca). Swedish Match AB. https://www.swedishmatch.com/Snus-and-health/GOTHIATEK/GOTHIATEK-standard/BaP/.

[4] Gartner, C. E., Hall, W. D., Vos, T., Bertram, M. Y., Wallace, A. L., & Lim, S. S. (2007). Ocena szwedzkiego snusu pod kątem redukcji szkód związanych z tytoniem: epidemiologiczne badanie modelowe. The Lancet, 369(9578), 2010–2014. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(07)60677-1.

[5] Schwarzfeld, M. (2010, 14 września). Jak działa snus. HowStuffWorks. https://science.howstuffworks.com/snus.htm.

[6] Jakie są czynniki ryzyka raka płuc? (2021, 19 października). Centers for Disease Control and Prevention. https://www.cdc.gov/cancer/lung/basic_info/risk_factors.htm.

[7] Clarke, E., Thompson, K., Weaver, S., Thompson, J., & O’Connell, G. (2019). Snus: przekonująca alternatywa dla papierosów w ramach redukcji szkód. Harm Reduction Journal, 16(1), 62. https://doi.org/10.1186/s12954-019-0335-1.

[8] Lee, P. N. (2011). Podsumowanie dowodów epidemiologicznych dotyczących związku snusu ze zdrowiem. Regulatory Toxicology and Pharmacology: RTP, 59(2), 197–214. https://doi.org/10.1016/j.yrtph.2010.12.002.

[9] Ryzyko i przyczyny raka jamy ustnej. (b.d.). Cancer Research UK. Pobrano 26 września 2022 r. z https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/mouth-cancer/risks-causes.

[10] Araghi, M., Galanti, M. R., Lundberg, M., Lager, A., Engström, G., Alfredsson, L., Knutsson, A., Norberg, M., Sund, M., Wennberg, P., Lagerros, Y. T., Bellocco, R., Pedersen, N. L., Östergren, P.-O., & Magnusson, C. (2017). Stosowanie wilgotnego doustnego tytoniu (snusu) a rak trzustki: zbiorcza analiza dziewięciu prospektywnych badań obserwacyjnych. International Journal of Cancer, 141(4), 687–693. https://doi.org/10.1002/ijc.30773.

[11] Clarke, Thompson, Weaver, Thompson, & O’Connell, 2019.

[12] Lee, P. N., & Thornton, A. J. (2017). Związek używania snusu z cukrzycą i pokrewnymi schorzeniami. Regulatory Toxicology and Pharmacology, 91, 86–92. https://doi.org/10.1016/j.yrtph.2017.10.017.

[13] Folkhalsomyndigheten. (2024, 12 grudnia). Używanie produktów tytoniowych i nikotynowych. The Public Health Agency of Sweden; folkhalsomyndigheten.se. https://www.folkhalsomyndigheten.se/the-public-health-agency-of-sweden/living-conditions-and-lifestyle/andtg/tobacco/use-of-tobacco-and-nicotine-products/.

[14] European Commission. (2015). Specjalny Eurobarometr 429: Postawy Europejczyków wobec tytoniu [zbiór danych]. http://data.europa.eu/88u/dataset/S2033_82_4_429_ENG.

[15] Arkusz informacyjny dotyczący Szwecji dostępny pod adresem: European Commission. (2024). Specjalny Eurobarometr 539: Postawy Europejczyków wobec tytoniu i produktów powiązanych [zbiór danych]. European Commission. https://europa.eu/eurobarometer/surveys/detail/2995.

[16] Lee, P., & Ramström, L. M. (2017). Nowe dane pokazują, że snus, produkt nikotynowy niskiego ryzyka, jest o 95 procent bezpieczniejszy niż palenie. EurekAlert! https://www.eurekalert.org/news-releases/591470. Raport dotyczący danych przedstawionych na Global Forum on Nicotine 2017.

[17] Tytoń, alkohol i inne narkotyki. (2024, 18 stycznia). Statistisk Sentralbyrå (Statistics Norway, SSB). https://www.ssb.no/en/helse/helseforhold-og-levevaner/statistikk/royk-alkohol-og-andre-rusmidler.

[18] Bates, C., Fagerström, K., Jarvis, M. J., Kunze, M., McNeill, A., & Ramström, L. (2003). Polityka Unii Europejskiej dotycząca tytoniu bezdymnego: oświadczenie na rzecz regulacji w dziedzinie zdrowia publicznego opartych na dowodach. Tobacco Control, 12(4), 360–367. https://doi.org/10.1136/tc.12.4.360.

[19] Snowdon, C. (2011). Sztuka tłumienia: przyjemność, panika i prohibicja od 1800 roku. Little Dice.

[20] Lars Ramström, Institute for Tobacco Studies, Sweden. (2017). Szwedzka droga do najniższego w Europie poziomu śmiertelności związanej z używaniem tytoniu. Global Forum on Nicotine.

[21] Scientific Committee on Emerging and Newly Identified Health Risks. (2008). Skutki zdrowotne bezdymnych wyrobów tytoniowych. European Commission. https://ec.europa.eu/health/archive/ph_risk/committees/04_scenihr/docs/scenihr_o_013.pdf.

[22] Royal College of Physicians. (2016). Nikotyna bez dymu: redukcja szkód związanych z tytoniem (RCP Policy: Public Health and Health Inequality). Royal College of Physicians. https://www.rcplondon.ac.uk/projects/outputs/nicotine-without-smoke-tobacco-harm-reduction.

[23] US Food & Drug Administration. (2020, 24 marca). FDA po raz pierwszy przyznaje zezwolenia dotyczące zmodyfikowanego ryzyka dla ośmiu bezdymnych wyrobów tytoniowych. FDA. https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-grants-first-ever-modified-risk-orders-eight-smokeless-tobacco-products.

Zdjęcia: depositphotos.com

Pobierz dokument informacyjny (PDF, wszystkie języki)